In teams waar spanning niet benoemd mag worden, zoekt ze een uitweg. Soms krijgt de spanning een naam. Soms een gezicht.
Wat volgt, lijkt op het eerste zicht normaal: één persoon wordt steeds vaker genoemd wanneer iets fout loopt. De sfeer verscherpt, blikken draaien dezelfde richting uit. Het probleem lijkt plots overzichtelijk. Menselijk. Beheersbaar.
Maar zelden is het dat ook.
Spanning is zelden individueel
Wanneer teams onder druk staan - door verandering, hoge verwachtingen of onuitgesproken conflicten - ontstaat er een natuurlijke neiging om complexiteit te reduceren. Door spanning te koppelen aan één persoon, ontstaat tijdelijk rust. Het systeem ademt uit.
Die rust is schijn.
Want wat we zien als een individueel probleem, is vaak een collectieve spanning die geen plek krijgt.
Wie draagt de spanning?
Opvallend genoeg zijn het zelden de minst competente of minst gemotiveerde mensen die “het gezicht” worden van spanning. Vaak gaat het om medewerkers die:
• zichtbaar anders werken of denken
• betrokken zijn en verantwoordelijkheid opnemen
• kritische vragen stellen
• minder macht of bondgenoten hebben
• spanning proberen te verzachten door nuance of stilte
Zij dragen wat eigenlijk van het geheel is.
Wanneer spanning geen woorden krijgt
In teams waar:
• conflicten worden vermeden
• feedback indirect blijft
• harmonie belangrijker is dan eerlijkheid
zoekt spanning een alternatieve uitweg. Ze wordt geprojecteerd. Niet bewust, wel menselijk.
Zo ontstaat spanningsgerichte rolvorming: één persoon wordt drager van wat niet gezegd of gedragen wordt door de groep.
Wat dit vraagt van leiderschap
Value based leiderschap grijpt hier niet in door “het gedrag te corrigeren” van één persoon. Het vertraagt. Het kijkt. Het stelt andere vragen.
Niet: Wie is het probleem?
Maar: Wat probeert dit patroon ons te vertellen over hoe wij samenwerken?
Waar spanning een gezicht krijgt, ontbreekt vaak:
• psychologische veiligheid
• gedeelde verantwoordelijkheid
• ruimte voor verschil
De stille kost
Teams die dit patroon laten voortbestaan, betalen een prijs:
• initiatief dooft uit
• kritische stemmen verdwijnen
• betrokken mensen haken mentaal af
Mensen leren snel: wie spanning benoemt, wordt spanning.
Van probleemdrager naar signaaldrager
De echte hefboom zit niet in het aanwijzen van schuld, maar in het herkennen van signalen. De persoon die spanning draagt, is zelden het probleem. Vaak is hij of zij de boodschapper.
De vraag is dus niet wie faalt, maar waar het systeem vastloopt.
Tot slot
Teams groeien niet door spanning te vermijden, maar door ze samen te leren dragen. Waar spanning geen gezicht meer nodig heeft, ontstaat ruimte voor vertrouwen, verschil en betekenisvol werk.
Soms volstaat één vertraging, één ander gesprek, één externe blik om beweging te brengen. Via de link hieronder kan je via een korte scan reflecteren over de samenwerking in je team of organisatie. Herken je in de stellingen iets van je eigen team, dan is dit geen toeval maar informatie om mee aan de slag te gaan.
Een korte externe reflectie helpt vaak om patronen zichtbaar te maken. Plan een verkennend gesprek en onderzoek samen met ons waar spanning vandaag in je team of organisatie wordt gedragen- en waar ze opnieuw kan gedeeld worden.